PKB na mieszkańca w Rwandzie wynosi zaledwie 1100 dolarów. Jak w takim razie kraj ten chce sfinansować jedną z najdroższych imprez sportowych na świecie? Formuła 1 i Rwanda już się dogadały — wyścig Grand Prix ma trafić do kalendarza w ciągu najbliższych kilku lat. Jean-Guy Afrika, dyrektor generalny Rwanda Development Board, mówi, że debiut może przypaść na lata 2029–30, może nieco później.
Dla szefa F1 Stefano Domenicaliego to spełnienie celu, który powtarza od lat — powrót do Afryki ma dla federacji być priorytetem. I trudno się dziwić. W 75-letniej historii Formuły 1 bolidy ścigały się na kontynencie afrykańskim tylko 24 razy, a w całej serii odbyło się ponad 1160 Grand Prix. Afryka jest w kalendarzu praktycznie nieobecna. Od ostatniego afrykańskiego mistrza świata minęło już 46 lat — tytuł w 1979 roku zdobył Jody Scheckter z RPA.
Projekt ma mocnego ambasadora. Siedmiokrotny mistrz świata Lewis Hamilton publicznie kibicuje wyścigowi w Rwandzie — apelował o przyznanie Grand Prix Afryce i mówił, że sam chciałby zamieszkać w tym kraju.
Infrastruktura już rośnie. Niedaleko Kigali kończy się budowa nowego, międzynarodowego lotniska, które może zostać oddane za rok, a planowany tor wyścigowy ma stanąć właśnie w jego pobliżu. Wokół obiektu ma powstać kompleks rekreacyjny — ekskluzywne hotele, muzea i centrum szkoleniowe dla młodych kierowców. Kluczowym partnerem finansowym całego przedsięwzięcia ma być Katar wraz z liniami Qatar Airways, oficjalnym sponsorem F1 — Katar jest też udziałowcem i inwestorem przy budowie nowego lotniska. Sama inwestycja w tor może sięgnąć pół miliarda dolarów.
Sportowa dyplomacja Kagame
Dla Kigali Formuła 1 byłaby kolejnym elementem strategii realizowanej od lat. Kampania promocyjna „Visit Rwanda” wystartowała w 2018 roku i od tego czasu rozrosła się w sieć umów sponsorskich — na rynku amerykańskim objęła kluby Los Angeles Clippers z NBA i Los Angeles Rams z NFL. Logo „Visit Rwanda” widać na rękawach koszulek piłkarzy Arsenalu, Paris Saint-Germain i Atletico Madryt, a wcześniej pojawiało się także na bandach reklamowych na stadionie Bayernu Monachium. W 2024 roku w Kigali odbyła się Gala FIA Awards, a rok później Rwanda zorganizowała pierwsze na kontynencie afrykańskim mistrzostwa świata w kolarstwie szosowym. Efekt widać w liczbach turystów — wzrost z 1,2 mln w 2017 roku do 1,6 mln w 2019, choć w 2025 roku liczba ta spadła do 1,49 mln.
Nie wszystkie te umowy przetrwały próbę czasu. Bayern Monachium pod presją kibiców i mediów wycofał się z komercyjnego promowania napisu „Visit Rwanda” na swoim stadionie, zamieniając umowę na partnerstwo skupione na rozbudowie akademii młodzieżowej klubu w Kigali. Arsenal z kolei ogłosił, że po sezonie 2025/26 nie przedłuży ośmioletniej współpracy z Rwanda Development Board — ponad 90 proc. ankietowanych kibiców klubu chciało zakończenia umowy, wskazując na ryzyko wizerunkowe.
Krytyka nie dotyczy tylko bilansu finansowego. Paul Kagame sprawuje władzę od 2000 roku, a ostatnie wybory prezydenckie wygrał wynikiem 99,15 proc. głosów. Human Rights Watch mówi o systematycznych represjach wobec przeciwników politycznych i przetrzymywaniu działaczy w więzieniach na podstawie fałszywych zarzutów. Dokumenty organizacji opisują m.in. śmierć byłego starszego oficera Sił Obronnych Rwandy po dekadzie w więzieniu, w trudnych warunkach. Raport HRW z 2025 roku dodaje, że osoby LGBT mogą trafić za kraty na podstawie artykułu 143 kodeksu karnego Rwandy, który sankcjonuje „nieprzyzwoitość w miejscu publicznym” karą od sześciu miesięcy do dwóch lat pozbawienia wolności.
lesbijki, geje, osoby biseksualne i transpłciowe (LGBT) mogą zostać aresztowane na podstawie artykułu 143 kodeksu karnego, który sankcjonuje nieprzyzwoitość w miejscu publicznym karą pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do dwóch lat
Do tego dochodzi polityka regionalna. ONZ, Unia Europejska i mocarstwa zachodnie wprost oskarżają Rwandę o wspieranie rebelianckiej grupy M23 we wschodniej Demokratycznej Republice Konga. Ta sama grupa, czasem wspierana przez siły rwandyjskie, przeprowadzała masowe egzekucje, zatrzymania, tortury i pracę przymusową — w tym dzieci — a przy tym nielegalnie eksploatowała zasoby naturalne wschodniego Konga. Ironia losu: to właśnie minister spraw zagranicznych Rwandy publicznie apelował do instytucji i klubów sportowych o zerwanie „poplamionych krwią” umów sponsorskich z jego własnym krajem — echo konfliktu w DRK, które kładzie się cieniem na wizerunkowej ofensywie Kigali.
W tle tej całej strategii pozostaje historia, której Rwanda nie może i nie chce wymazać. W ciągu 100 dni ludobójstwa w 1994 roku bojówki Hutu zamordowały około miliona osób, głównie Tutsi. Osoba z bliskiego otoczenia rządu przyznała agencji AFP, że władze celowo utrzymują szczegóły operacji F1 w tajemnicy — żeby nie sprowokować buntu młodzieży, która pyta, jak wyścig zmieni jej sytuację ekonomiczną.
Pomysł sprowadzenia F1 do Afryki nie jest nowy. Bernie Ecclestone, poprzedni szef serii, już w 2018 roku rozważał organizację wyścigu w Kapsztadzie w RPA.
Formule 1 brakuje Afryki. Mocno nad tym pracowałem, brałem pod uwagę Kapsztad w RPA. Jednak politykom, którzy muszą zapewniać obywatelom szpitale, szkoły i bieżącą wodę, trudno było uzasadnić wydawanie pieniędzy na wyścigi
Plan upadł, a tor Kyalami w RPA dziś nie spełnia wymogów Formuły 1. Rwanda, dzięki kapitałowi z Kataru i gotowości Kigali do inwestowania w prestiż, może więc dokończyć to, czego RPA nie zdołała nawet zacząć.
